Ay takvimi nedir?
“Ay takvimi” iki anlamda kullanılır. Gündelik dilde, Ay’ın hangi gün hangi evrede olduğunu gösteren takvimdir: yeni ay ne zaman, dolunay hangi gece, Ay bu akşam ne kadar dolu.
Daha geniş anlamda ise ayları Ay’ın döngüsüne göre sayan takvim sistemleridir. Britannica, ay takvimini Ay’ın evrelerinin tam döngülerinden oluşan aylara dayanan takvim diye tanımlar. Hicri takvim bu türe örnektir: ayları Ay’a göre sayar ve mevsimlerle eşleşmeye çalışmaz. Bu yazı birinci anlama, yani evre takvimine odaklanır.
Ay’ın evreleri neden oluşur?
Ay kendi ışığını üretmez, Güneş’in ışığını yansıtır. NASA’nın anlatımıyla Güneş, Ay’ın her zaman yarısını aydınlatır. Değişen, bu aydınlık yarının Dünya’dan ne kadarını gördüğümüzdür. Ay, Dünya’nın çevresinde dolandıkça bu bakış açısı değişir ve gökyüzünde farklı şekiller görürsün.
Ay, Dünya’nın çevresindeki turunu yaklaşık 27,3 günde tamamlar. Bir yeni aydan sonraki yeni aya ise yaklaşık 29,5 gün geçer. Aradaki fark, Ay dolanırken Dünya’nın da Güneş’in çevresinde ilerlemesinden doğar. TÜBİTAK Bilim Genç, evre döngüsünün bu süresine “kavuşum dönemi” der; astronomide sinodik ay adıyla da geçer.
Ay’ın 8 evresi
Döngü dört ana evreden ve aralarındaki dört ara evreden oluşur. Ana evreler yeni ay, ilk dördün, dolunay ve son dördündür.
| Evre | Gökyüzünde ne görürsün? |
|---|---|
| Yeni ay | Aydınlık yüz Güneş’e, karanlık yüz Dünya’ya dönüktür; Ay neredeyse görünmez. |
| Büyüyen hilal | İnce bir ışık şeridi belirir ve her gün biraz kalınlaşır. |
| İlk dördün | Görünen yüzün yarısı aydınlıktır; halk arasında yarım ay da denir. |
| Büyüyen şişkin ay | Aydınlık kısım yarıdan fazladır ve dolunaya doğru büyür. |
| Dolunay | Ay, Dünya’dan bakıldığında Güneş’in karşısındadır; aydınlık yüzün tamamı görünür. |
| Küçülen şişkin ay | Aydınlık kısım her gün biraz azalır. |
| Son dördün | Yine yarısı aydınlıktır, ama bu kez öbür yarısı. |
| Küçülen hilal | İnce bir şerit kalır; ardından döngü yeni ayla yeniden başlar. |
“Büyüyen” evrelerde aydınlık kısım her gün artar, “küçülen” evrelerde azalır.
Aydınlık yüzde ve Ay doğuşu
Ay takvimlerinde sık gördüğün iki bilgi var. Birincisi aydınlık yüzdesidir: Ay’ın Dünya’dan görünen yüzünün ne kadarının aydınlık olduğunu gösterir. Yeni ayda sıfıra yakındır, dördünlerde yarıya yakındır, dolunayda tama yakındır.
İkincisi Ay doğuşudur: Ay’ın bulunduğun yerde ufkun üzerine çıktığı saat. Ay her gün aynı saatte doğmaz ve bu saat şehirden şehre değişir. Dolunayda Ay, Güneş’in karşısında olduğu için genellikle gün batımına yakın doğar. Evre ise yerden yere değişmez; değişen, Ay’ın senin ufkunda ne zaman doğup battığıdır.
Astrolojide Ay
Buraya kadar anlatılanlar astronomidir: gökyüzünde görülür ve hesaplanır. Astroloji ise bunun üzerine kurulan bir yorum geleneğidir ve Ay’a ayrı anlamlar yükler.
Astrolojide Ay; duygular, sezgiler, alışkanlıklar, ev ve güven ihtiyacıyla ilişkilendirilir. Doğduğun anda Ay’ın bulunduğu burç “Ay burcu” olarak anılır ve duygusal tepkilerin anlatımında kullanılır. Ay, Dünya’nın çevresindeki turunu yaklaşık 27,3 günde tamamladığı için burç kuşağında hızlı ilerler ve her burçta ortalama iki günden biraz fazla kalır. Astrolojide Ay’ın o gün bulunduğu burcun, günün duygusal tonunu anlattığı kabul edilir.
Evreler de bu geleneğin içinde yorumlanır: yeni ay daha çok başlangıçlarla, dolunay ise görünür olmak ve bir şeyi tamamlamakla ilişkilendirilir. Bunlar bir gelecek tahmini değil, klasik yorum çerçevesidir.
Sentoora’da Ay takvimini nerede görürsün?
Sentoora’daki Ay takvimi kartı; günün evre adını, Ay’ın yüzde kaçının aydınlık olduğunu, Ay doğuşu saatini, dolunaya ve yeni aya kaç gün kaldığını gösterir. Ay doğuşu yere göre değiştiği için şehrini Ayarlar’dan seçebilirsin; seçmezsen doğum yerin esas alınır.